Yararlı cemiyetler , Osmanlı İmparatorluğu'nun işgal sürecine karşı bölgesel direnişler örgütleyen ve halkın bağımsızlık mücadelesini destekleyen yapılardır
Bazı yararlı cemiyetler :
Kilikyalılar Cemiyeti'nin amacı, Kilikya (Çukurova) bölgesinin Fransızlar ve Ermeniler tarafından işgal edilmesine karşı mücadele göstermektir. Cemiyet, milli bilinci uyandırmak için yayın ve propaganda yollarını kullanmıştır. Kilikyalılar Cemiyeti, Osmanlı İmparatorluğu'nun 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi'ni imzalayarak İtilaf Devletleri'ne teslim olmasından sonra başlayan işgallere direnmek üzere oluşturulan ve Millî Mücadele'nin çekirdeğini teşkil eden müdafaa-i hukuk cemiyetlerinden biridir.
Kuva-yi Milliye'nin kurulmasında etkili olan bazı cemiyetler: Trakya Paşaeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti. İzmir Müdâfaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti. İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti. Doğu Anadolu Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti. Kilikyalılar Cemiyeti. Bu cemiyetler, Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasından sonra başlayan işgallere karşı, Osmanlı Hükümeti'nin sessiz kalması üzerine, halkın vatanını korumak amacıyla kurulmuştur.
Milli cemiyetlerin ortak özellikleri şunlardır: Bölgesellik: Temel amaçları, bulundukları bölgeyi korumak ve kurtarmaktır. Bağımsızlık ve Türklük duygusu: Kuruluşlarında milliyetçilik ve bağımsızlık duygusu etkilidir. Halkı bilinçlendirme: Türk halkını işgale karşı bilinçlendirmek için toplantılar ve kongreler düzenlemişlerdir. Manda ve himayeyi reddetme: Manda ve himayeyi reddederler. Vatanın bölünmez bütünlüğü: Vatanın bölünmez bütünlüğünü savunurlar. Silahlı mücadele: İşgallerin yaygınlaşması üzerine silahlı mücadeleye başlamışlardır. Propaganda: Başlangıçta belgelerle milli hakların savunulması ve Türklerin çoğunluk olduğunu savunarak propaganda yapmışlardır. Siyasi çekişmelerden uzak durma: Siyasi çekişmelerden uzak durmaya çalışmışlardır. Eşraf ve din adamlarının rolü: Özellikle eşraf ve din adamları bu cemiyetlerde aktif rol oynamıştır.
Milli cemiyetlerin ortak özellikleri şunlardır: Bölgesellik: Temel amaçları, bulundukları bölgeyi korumak ve kurtarmaktır. Bağımsızlık ve Türklük duygusu: Kuruluşlarında milliyetçilik ve bağımsızlık duygusu etkilidir. Halkı bilinçlendirme: Türk halkını işgale karşı bilinçlendirmek için toplantılar ve kongreler düzenlemişlerdir. Manda ve himayeyi reddetme: Manda ve himayeyi reddederler. Vatanın bölünmez bütünlüğü: Vatanın bölünmez bütünlüğünü savunurlar. Silahlı mücadele: İşgallerin yaygınlaşması üzerine silahlı mücadeleye başlamışlardır. Propaganda: Başlangıçta belgelerle milli hakların savunulması ve Türklerin çoğunluk olduğunu savunarak propaganda yapmışlardır. Siyasi çekişmelerden uzak durma: Siyasi çekişmelerden uzak durmaya çalışmışlardır. Eşraf ve din adamlarının rolü: Özellikle eşraf ve din adamları bu cemiyetlerde aktif rol oynamıştır.
En önemli yararlı cemiyet olarak değerlendirilebilecek bir kuruluş yoktur, çünkü milli cemiyetler, ortak amaçları doğrultusunda önemli bir rol oynamıştır. Milli cemiyetlerin ortak amaçları: İşgal kuvvetlerine karşı direniş göstermek ve halkı bu direnişe ortak etmek; İşgalleri protesto etmek için miting ve gösteri düzenlemek; Basın ve yayın aracılığıyla işgallerin haksızlığını tüm dünyaya duyurmak. Bazı önemli milli cemiyetler: Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti. İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti. Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti. Kilikyalılar Cemiyeti. Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti. Milli Kongre Cemiyeti.
Milli Kongre Cemiyeti'ni diğer yararlı cemiyetlerden ayıran temel farklar şunlardır: Ulusal bir cemiyet olması: Türkiye’nin her yerinden 70 civarında parti ve derneğin temsilcileri tarafından kurulmuştur. Uluslararası destek arayışı: Basın ve yayın yoluyla Millî Mücadele’nin haklılığını ve Türk davasını dünya kamuoyuna duyurmayı hedeflemiştir. Kuvâ-yi Milliye terimini kullanması: Kurtuluş Savaşı’nda bu terimi ilk kez kullanan cemiyettir. İstanbul Hükümeti ile resmi temas: İstanbul Hükümeti’ni Millî Mücadele’ye katılmaya ikna etmeye çalışmıştır. Misak-ı Millî’yi savunması: Milli mücadelenin haklılığını ortaya koymak için çeşitli dillerde yayınlar çıkarmıştır.
Milli cemiyetler, Osmanlı İmparatorluğu'nun işgal sürecine karşı, bulundukları bölgelerde işgalcilere karşı örgütlenerek silahlı ve silahsız yöntemlerle savunmaya geçen yerel halkın kurduğu yapılardır. Amaçları: İşgallere karşı direniş: İşgal kuvvetlerine karşı direniş göstermek ve halkı bu direnişe ortak etmek. Bağımsızlık ve hürriyet: Türk milletinin bağımsızlığını ve hürriyetini sağlamak. Halkı bilinçlendirmek: Basın ve yayın yoluyla işgallerin haksızlığını duyurmak. Bölgesel koruma: Temel amaçları, bulundukları bölgeyi korumaktır. Bazı milli cemiyetler ve amaçları: Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Edirne'nin Yunanistan'a verilmesini engellemek. İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti: İzmir'in Yunan askerleri tarafından işgal edilmesine karşı çıkmak. Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Doğu Anadolu'nun Ermenilere verilmesini önlemek. Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti: Karadeniz'de faaliyet gösteren işgalci destekli Rum güçlerine karşı koymak. Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti: İşgale direnen kadınların örgütlenmesi.
SON YAZILAR
