Yapısına göre fiiller ile ilgili cümlelere bazı örnekler şunlardır:
Basit fiiller :
Birleşik fiiller :
Türemiş fiiller :
Ayrıca, dilbilgisi.net ve turkedebiyati.org sitelerindeki "Yapılarına Göre Fiiller" başlıklı konu anlatımlarında da örnek cümleler bulunmaktadır
Fiilin özellikleri şu şekilde özetlenebilir: Anlamına göre fiiller: İş fiilleri, oluş fiilleri ve durum fiilleri olarak üçe ayrılır. Fiziksel veya zihinsel aktivite: Eylem fiilleri, birinin fiziksel ya da zihinsel olarak ne yaptığını gösterir. Geçişli veya geçişsiz olma: Geçişli fiiller doğrudan bir nesneye ihtiyaç duyarken, geçişsiz fiiller ihtiyaç duymaz. Zaman ve kip: Fiiller, haber ve dilek kip ekleri ile zaman ve tasarlama anlamı kazanır. Özne ile ilişki: Etken, edilgen, dönüşlü gibi farklı özne ilişkileri kurabilir. Yapısına göre: Basit, türemiş ve bileşik olmak üzere üç gruba ayrılır. Fiiller, cümleleri tamamlamak, anlamı derinleştirmek ve iletişimde daha etkili bir şekilde ifade etmek için önemlidir.
Fiiller ve fiilimsiler fiil cümlesi değildir. Fiiller, cümle içinde yüklem olarak kullanılabilirken, fiilimsiler fiil çekim eklerini alamadıkları için yüklem olamazlar. Fiilimsiler, cümle içinde isim, sıfat veya zarf olarak görev yaparlar ve yan cümlecik oluşturabilirler.
Fiil (eylem), varlıkların yaptığı işi, hareketi ve oluşu çeşitli ekler alarak şahıs ve zamana bağlı olarak anlatan kelimedir. Fiillere bazı örnekler: gel; gör; sev; uç; bak; kalk; sor; ye; oku. Fiil olup olmadığını anlamak için bir kelimeye “-me /-ma” olumsuzluk eki veya “-mak / -mek” mastar eki getirilebilir. Örneğin, “okudu” kelimesi “oku(mak)” olduğu için fiil, “uyuyor” kelimesi ise “uyu(mak)” olduğu için fiil olarak kabul edilir.
Basit fiil olan cümleleri bulmak için şu adımlar izlenebilir: 1. Fiilin kökünü bulma. 2. Ekleri kontrol etme. 3. Yapım eklerini ayırma. Örnek basit fiil cümleleri: Ali kitap okur. Ayşe yemek yapar. Ahmet okula gider. Elif müzik dinler. Mehmet top oynar. Zeynep resim çizer. Canan koşar. Hasan su içer. Ece ders çalışır. Fatma uyur.
Etmek ve olmak yardımcı fiilleriyle kurulan bazı birleşik fiil örnekleri: Etmek: akın etmek; göç etmek; mecbur olmak; doğum yapmak; hesap yapmak. Olmak: kul olmak; son bulmak; dikkat buyurmak; icra kılmak; perişan eylemek. Ayrıca, "etmek" ve "olmak" sözcükleri tek başlarına bir anlam kazanmışlarsa yardımcı eylem değil, eylem olarak kabul edilir.
Durum fiillerine örnek cümleler: "Muhammed Furkan dün akşam çok geç uyumuştu." "Evine kadar arkadaşının yardımıyla yürüdü." "Çocuğunu o durumda görünce hüngür hüngür ağladı." "Araç, bir süre yavaş seyrettikten sonra durdu." "Dünden beri ilk kez güldü." "Bütün gece çalıştığı için sabah geç uyandı." "Araba sağa çekip durdu." "Kuzenim ağlıyor." "Millet uzaya gidiyor." "Saçların epey uzamış." Durum fiilleri, öznenin süreklilik gösteren bir durumunu anlatır ve genellikle nesne almazlar.
Fiilimsiler ve fiiller arasındaki temel farklar şunlardır: Fiiller, cümlede yüklem olarak görev yapar ve kip ve kişi ekleri alarak çekimlenebilir. Fiilimsiler, fiillere getirilen eklerle oluşturulur ve fiillerin isim, sıfat veya zarf şeklini yapar. Fiilimsiler, fiil anlamı devam ettiği için olumsuz yapılabilir, ancak fiilden isim olan kelimelerin olumsuzu yapılamaz. Fiilimsiler, kip eki alamazken, fiiller alabilir.
Blog
Zamir çeşitleri ve örnekleri nelerdir?
Zz türkçe ne anlatıyor?
Yay burcu Jüpiter mi Mars mı?
Yemek kelimesinin zıt anlamlısı nedir?
Zülfikâr kılıcı neyi temsil eder?
Yazım kuralları sunusu nasıl hazırlanır?
Yapısına göre fiiller ile ilgili cümleler nelerdir?
Zayıfın eş ve zıt anlamı nedir?
Yetenek ve beceri eş anlamlı mıdır?
Yavan olmuş ne demek?