Yumuşak ve sert ünsüz benzeşmesi şu şekilde bulunur:
Sert ünsüzle biten kelimelere yumuşak ünsüzlerden "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde , ekin başındaki ünsüz değişerek sertleşir. Bu duruma ünsüz sertleşmesi denir
Kök içerisindeki heceler de ünsüz benzeşmesine uyabilir; eğer bir hece ünsüz harfle bitiyorsa ve kendinden sonraki hecenin ilk harfi de ünsüz ise, bu harfler ünsüz benzeşmesine uyar
Örnekler:
Türkçe alfabede 8 sert ünsüz harf bulunmaktadır: P, Ç, K, H, T, Ş, F, S.
Ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) ve ünsüz düşmesi arasındaki temel fark, bu ses olaylarının gerçekleştiği zaman ve nedenleridir. 1. Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): - Ne zaman gerçekleşir?: Kelime ek alırken, sert ünsüzlerle (p, ç, t, k) biten kelimelere yumuşak ünsüzler (c, d, g) geldiğinde, bu yumuşak ünsüzler sertleşerek (ç, t, k) dönüşür. - Neden gerçekleşir?: Eklenen eke uyum sağlamak için. 2. Ünsüz Düşmesi: - Ne zaman gerçekleşir?: Söyleyişte kolaylığı sağlamak amacıyla, genellikle vurgusuz sesler düşer. - Neden gerçekleşir?: Söyleyiş güçlüğü veya zayıf seslerin düşmesi. Özetle, ünsüz benzeşmesi, ek alırken gerçekleşen bir ses olayıdır ve eke uyum sağlamak için sertleşme olur; ünsüz düşmesi ise söyleyişte kolaylığı sağlamak amacıyla bazı ünsüzlerin düşmesidir.
Türkçe dilinde sert ve yumuşak harfler şu şekildedir: Sert ünsüzler: ç; f; h; k; p; s; ş; t. Yumuşak ünsüzler: b; c; d; g; ğ; j; l; m; n; r; v; y; z. Bağlaç olan "de" ve "da" ayrı yazıldığı için yazımda ünsüz sertleşmesi kuralına uymaz.
Ünsüz yumuşaması, bazı durumlarda gerçekleşmez: Yabancı kökenli kelimeler: "sanat", "millet", "ahlak", "cumhuriyet", "evrak", "hukuk", "sepet" gibi kelimelerde yumuşama olmaz. Özel isimler: Özel isimlerin sonunda bulunan sert ünsüzler yumuşamaz, sadece telaffuzda yumuşamış gibi okunur. Tek heceli kelimeler: Tek heceli kelimelerde genellikle ünsüz yumuşaması görülmez. Ç, f, h, s, ş, t, v, y, z ünsüzleri: Bu ünsüzlerle biten kelimelerde yumuşama olmaz. Örnekler: Yanlış: "merağımı dindiremedim". Doğru: "merakımı dindirdim". Yanlış: "hukuku". Doğru: "hukukun".
Ünlü sertleşmesi ve ünsüz sertleşmesi Türkçe dilbilgisinde iki farklı ses olayını ifade eder. Ünlü sertleşmesi, "niye" örneğinde olduğu gibi, "ne-y-e" şeklinde bir daralma ile gerçekleşir. Ünsüz sertleşmesi ise, sert ünsüzlerle (ç, f, h, k, p, s, ş, t) biten kelimelere, yumuşak ünsüzlerle (b, c, d, g) başlayan ekler geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzün sertleşerek p, ç, t, k seslerinden birine dönüşmesi durumudur. Örnekler: dolap + da → dolapta; aç + dı → açtı; kitap + cı → kitapçı. Özel isimlerde bu kural uygulanmaz.
Hakkında kelimesinde ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) yoktur. Ünsüz benzeşmesi, sert ünsüzle biten kelimelere yumuşak ünsüzlerden "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün sertleşerek "ç, t, k" ünsüzlerinden birine dönüşmesi durumudur. "Hakkında" kelimesinde böyle bir durum söz konusu değildir; çünkü "h" harfi yumuşak bir ünsüzdür ve "c" ile başlayan bir ek almamıştır.
Ünsüz benzeşmesi, Türkçede sert ünsüzle biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzlerden “c, d, g” ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün sertleşerek değişmesidir. Bu ses olayına ünsüz benzeşmesi denmesinin sebebi, kelime sonundaki sert ünsüzün, yanına gelen yumuşak ünsüzü kendine benzetmesidir. Ünsüz benzeşmesinde c ünsüzü ç, d ünsüzü t, g ünsüzü ise k ünsüzüne dönüşerek sertleşir. Örnekler: dolap – da → dolap – ta; yavaş – ca → yavaş – ça; unut – gan → unut – kan. Birleşik kelimelerde, terimlerde, başka dillerden dilimize geçmiş sözcüklerin gövdelerinde ünsüz benzeşmesi aranmaz. Örnekler: dikdörtgen, akciğer; üçgen, dörtgen, beşgen.
Blog
Yumuşak ve sert ünsüz benzeşmesi nasıl bulunur?
Yol ve yöntem eş anlamlı mı?
Yiğit kahraman ne demek?
Yeşil tarla görmek neye işarettir?
Yürüyüşe çıkmak ingilizcesi ne?
Yay burcunun yükseleni hangi burçtur?
Çatı ve dam arasındaki fark nedir?
Yukarıdaki nasıl yazılır TDK?
Yazı stilini geliştirmek için ne yapılmalı?
Yerli Malı Haftası'nda hangi logo kullanılır?
Yay ne grubu burçtur?
Yumuşak dokulu kağıt nedir?
Yıldız Entegre ve Yıldız Sunta aynı mı?
Zaten ve fakat arasındaki fark nedir?
Yazım ve noktalama düzeltici hangisi?
Zaman zaman ne zaman kullanılır?
Zaza'da çok güzelsin nasıl söylenir?
Yüzde elli nasıl okunur?
Yüklemin türüne göre cümleler nelerdir?
Yarışmada başarılar ingilizce nasıl yazılır?
Yanlız nasıl yazılır TDK?
Yeğen ve yeğlemek aynı mı?
Yevmiyede boş sayfa kalırsa ne yapılır?
Z harfi ile özel isim var mı?
Yas tutmak ingilizce nasıl söylenir?
Yaşlı genç eş anlamlı mı zıt anlamlı mı?
Yahut bağlacı nasıl kullanılır?
YDS için en iyi kelime listesi hangisi?
Yay burcu yükseleni akrep nasıl olur?
Yılın 4 ve 5 ayları nelerdir?
Young ve youngster farkı nedir?
Yüreğini vermek ne demek?
Ziyade ne anlama gelir?
Zazaca'da en çok kullanılan kelimeler nelerdir?
Yekpare mezar ne demek?
Yeğen kime denir?
Yetenekli ve kabiliyetli eş anlamlı mı?
Ülke adları nelerdir?
Zoka bulmaca cevabı nedir?
Z harfiyle başlayan kaç tane kelime var?